Công tác chính trị, tư tưởng phát huy vai trò mở đường trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc

Tổng Bí thư Tô Lâm dự Hội nghị toàn quốc triển khai nhiệm vụ năm 2026 của ngành Tuyên giáo và Dân vận, ngày 19-12-2025 _Ảnh: TTXVN

Công tác chính trị, tư tưởng - cội nguồn sức mạnh và sự thống nhất của Đảng

Lịch sử phát triển của phong trào cách mạng thế giới và thực tiễn cách mạng Việt Nam đã khẳng định một chân lý có tính quy luật: sức mạnh của một đảng cầm quyền trước hết là sức mạnh của đường lối chính trị và nền tảng tư tưởng, lý luận, được thể hiện ở sự thống nhất về nhận thức, ý chí và hành động trong toàn Đảng và sự đồng thuận sâu rộng trong xã hội.

Khi đề cập đến vai trò của tư tưởng, C. Mác đã khẳng định: “Lực lượng vật chất chỉ có thể bị đánh đổ bằng lực lượng vật chất; nhưng lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi nó thâm nhập vào quần chúng”(1). V.I. Lê-nin tiếp tục phát triển sâu sắc hơn luận điểm này khi nhấn mạnh về vai trò của lý luận tiên phong, đó là: “Chỉ đảng nào được một lý luận tiên phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong”(2). Kế thừa và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng công tác chính trị, tư tưởng và xem đây là nhiệm vụ hàng đầu của công tác xây dựng Đảng, Người chỉ rõ: “Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt,... Đảng mà không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam”(3).

Từ những luận điểm của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh có thể khẳng định: Công tác chính trị, tư tưởng giữ vị trí đặc biệt quan trọng, là trục xuyên suốt trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng, có vai trò đi trước, mở đường, dẫn dắt và soi sáng cho mọi nhiệm vụ chính trị của Đảng. Đồng thời, đây cũng là công cụ sắc bén để nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, xây dựng khối đại đoàn kết, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và chế độ; là một trong những yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của sự nghiệp cách mạng.

Trải qua những chặng đường lịch sử, nhận thức, tư duy lý luận của Đảng về công tác chính trị, tư tưởng ngày càng được hoàn thiện. Đặc biệt, ngày 8-4-2026 thay mặt Ban Chấp hành Trung ương, đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Quy định số 19-QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương “Về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng” (gọi tắt là Quy định số 19-QĐ/TW). Việc ban hành Quy định số 19-QĐ/TW là bước tiến quan trọng cả về nhận thức lý luận và thể chế hóa, lần đầu tiên xác lập một cách hệ thống, toàn diện vị trí, vai trò, nội dung, phương thức và yêu cầu của công tác chính trị, tư tưởng trong điều kiện mới - đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn xây dựng, chỉnh đốn Đảng và yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Theo Quy định số 19-QĐ/TW, nội dung công tác chính trị được xác định gồm: (i) Giữ vững bản chất cách mạng, đồng thời vận dụng linh hoạt, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và sự phát triển của thời đại; đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới, tự chủ chiến lược, đổi mới mô hình phát triển, lấy phát triển để ổn định, ổn định để phát triển nhanh, bền vững đất nước; bảo đảm sự thống nhất về ý chí, hành động, giữ vững kỷ luật, kỷ cương và vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng. (ii) Giữ vững định hướng chính trị, kiên định lập trường tư tưởng trong mọi hoạt động; bảo đảm sự lãnh đạo tập trung thống nhất của Trung ương, cấp ủy các cấp; thực hiện nghiêm túc, kịp thời, hiệu quả chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đồng chí Tổng Bí thư. (iii) Gắn công tác chính trị với công tác tư tưởng, tổ chức, cán bộ, bảo vệ chính trị nội bộ, kiểm tra, giám sát và dân vận, đẩy mạnh công tác định hướng dư luận xã hội; tăng cường quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.

Đồng thời, Quy định xác định nội dung công tác tư tưởng gồm: (i) Thống nhất nhận thức và hành động về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; về mô hình chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; về tầm nhìn và mục tiêu chiến lược trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. (ii) Xây dựng văn hóa trong Đảng: Thiết lập chuẩn mực đạo đức cách mạng, sự tiên phong, gương mẫu, liêm chính, kỷ luật của cán bộ, đảng viên; học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; phát huy giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để củng cố, xây dựng hoàn thiện, thực hiện văn hóa lãnh đạo, văn hóa công vụ; bồi dưỡng lòng yêu nước, yêu đồng bào; khơi dậy tinh thần tự chủ chiến lược, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. (iii) Đổi mới phương thức công tác tư tưởng theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ sở dữ liệu số về tư tưởng, chính trị; nâng cao năng lực truyền thông chính trị hiện đại, chủ động nắm, phân tích, dự báo diễn biến tư tưởng, tâm trạng xã hội; kịp thời định hướng dư luận xã hội, nhất là trong các vấn đề phức tạp, nhạy cảm. (iv) Bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, nhất là trên không gian mạng; giữ vững sự thống nhất ý chí và hành động; củng cố, tăng cường niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa.

Như vậy, Quy định số 19-QĐ/TW không chỉ là một văn bản chỉ đạo mang tính nghiệp vụ, mà thực sự là một bước phát triển mới về tư duy chiến lược của Đảng đối với công tác chính trị, tư tưởng - đặt công tác này vào đúng vị trí trung tâm trong toàn bộ công tác xây dựng Đảng, đồng thời xác lập tầm nhìn dài hạn cho công tác chính trị, tư tưởng trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Thực tiễn lịch sử và bài học qua 40 năm đổi mới

Lịch sử công tác chính trị, tư tưởng của Đảng ta bắt đầu ngay từ khi thành lập Đảng. Từ các văn kiện đầu tiên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc khởi thảo, thông qua tại Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản ở Đông Dương; đến Luận cương chính trị (tháng 10-1930) do đồng chí Trần Phú soạn thảo và Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ I (năm 1935), các nghị quyết Hội nghị Trung ương khóa I đều xác định rõ mục tiêu nhất quán của Đảng là đấu tranh giành độc lập dân tộc và tiến lên chủ nghĩa xã hội. Đồng thời, xác định nhiệm vụ cơ bản của công tác chính trị, tư tưởng là giác ngộ quần chúng, truyền bá lý tưởng cách mạng, tạo nền tảng thống nhất về nhận thức và hành động. Chính từ nền tảng đó, Đảng đã từng bước nâng cao bản lĩnh, trí tuệ, tập hợp và tổ chức lực lượng, lãnh đạo nhân dân giành thắng lợi trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lập nên Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, công tác chính trị, tư tưởng được triển khai toàn diện, gắn chặt với đường lối cách mạng của Đảng. Nội dung trọng tâm là quán triệt và tổ chức thực hiện đường lối “kháng chiến, kiến quốc”, “xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”. Thông qua đó, công tác tư tưởng đã bồi đắp lòng yêu nước, ý chí độc lập dân tộc, tinh thần hy sinh vì Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, trở thành nguồn động lực tinh thần to lớn, góp phần làm nên thắng lợi vẻ vang của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, thu non sông về một mối.

Sau khi đất nước thống nhất, công tác chính trị, tư tưởng tập trung củng cố sự thống nhất trong Đảng và toàn xã hội, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng; đồng thời phục vụ nhiệm vụ khắc phục hậu quả chiến tranh, bảo vệ Tổ quốc, giữ vững biên cương và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Công tác này cũng giữ vai trò quan trọng trong đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, lệch lạc về tư tưởng trong quá trình phát triển, góp phần ổn định chính trị - xã hội và tăng cường sự đồng thuận trong toàn dân tộc.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong 40 năm đổi mới công tác chính trị, tư tưởng đã có nhiều chuyển biến tích cực cả về nội dung và phương thức, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng; làm phong phú và phát triển lý luận của Đảng, đặc biệt là lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tạo động lực tinh thần cho phát triển toàn diện đất nước.

Thực tiễn cho thấy, công tác chính trị, tư tưởng thời gian qua đã được triển khai ngày càng đồng bộ, có chiều sâu hơn, bám sát thực tiễn và nhiệm vụ chính trị của đất nước, nhất là trong việc quán triệt và thực hiện “bốn kiên định” (kiên định vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đổi mới của Đảng; kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng), qua đó góp phần “nâng cao bản lĩnh chính trị, trí tuệ, tính tiên phong, năng lực lãnh đạo, cầm quyền, sức chiến đấu của Đảng”(4).

Các cơ quan trong hệ thống chính trị đã chủ động đổi mới nội dung và phương thức giáo dục, tuyên truyền, từng bước thích ứng với điều kiện mới, nhất là trong môi trường số. “Công tác giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng về tư tưởng, lý luận chính trị có nhiều đổi mới”(5), góp phần nâng cao nhận thức và bản lĩnh chính trị cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân. Công tác tuyên truyền, giáo dục được tổ chức linh hoạt, sáng tạo, kết hợp giữa phương thức truyền thống và hiện đại; chú trọng lan tỏa các giá trị tích cực, gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, các phong trào thi đua yêu nước và những sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, qua đó nâng cao hiệu quả định hướng dư luận và lan tỏa thông tin chính thống.

Cùng với đó, việc triển khai Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22-10-2018 của Bộ Chính trị khóa XII “về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới” được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ. “Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch được triển khai quyết liệt, đồng bộ, có hiệu quả”(6), từng bước tạo được hiệu ứng tích cực trong xã hội. Đặc biệt, công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn được chú trọng hơn, góp phần bổ sung, phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng với một thành tố mới là “lý luận về đường lối đổi mới”. Những kết quả này đã góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, tăng cường sự thống nhất trong Đảng và đồng thuận trong xã hội.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác chính trị, tư tưởng thời gian qua vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của tình hình mới, nhất là trong điều kiện kỷ nguyên số và cạnh tranh tư tưởng - thông tin ngày càng gay gắt. Ở một số nơi, chất lượng và hiệu quả của công tác chính trị, tư tưởng chưa cao; nội dung còn thiếu chiều sâu, sức thuyết phục chưa mạnh; phương thức tuyên truyền chậm đổi mới, chưa theo kịp sự phát triển nhanh của công nghệ thông tin và truyền thông hiện đại. Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng có nơi còn mang tính hình thức; năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của một số tổ chức cơ sở đảng còn hạn chế. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng cũng đã chỉ rõ: “Việc truyền bá, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, có lúc, có nơi còn xơ cứng, giáo điều; nội dung, hình thức tuyên truyền chưa phong phú”(7) và “công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận có mặt chưa theo kịp thực tiễn; chưa giải đáp thỏa đáng một số vấn đề mới do thực tiễn đặt ra”(8). Từ đó, còn xuất hiện tình trạng một bộ phận cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, vi phạm kỷ luật Đảng và pháp luật Nhà nước, làm giảm sút niềm tin của Nhân dân. Đáng chú ý, công tác nắm bắt, dự báo và định hướng dư luận xã hội trong một số trường hợp còn thiếu chủ động, nhất là trên không gian mạng. Việc chưa làm chủ được đặc điểm vận hành của các nền tảng số, các thuật toán phân phối nội dung cùng với tính ẩn danh và lan truyền nhanh của thông tin đã tạo điều kiện để một số thông tin xấu độc lan rộng, tác động tiêu cực đến nhận thức, tâm trạng xã hội. Công tác đấu tranh trên không gian mạng còn những hạn chế về phương thức, tính linh hoạt và sức thuyết phục, chưa đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.

Những hạn chế trên có nhiều nguyên nhân, bên cạnh tác động phức tạp, khó dự báo của tình hình và ảnh hưởng của thiên tai, dịch bệnh, sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch, Đảng ta xác định nguyên nhân chủ quan là chủ yếu. Đại hội XIV của Đảng nêu rõ, “nhận thức, năng lực lãnh đạo, quản lý, điều hành của một số cấp ủy, chính quyền và lãnh đạo một số cơ quan, tổ chức, người đứng đầu còn hạn chế”(9). Đây là điểm nghẽn trực tiếp làm giảm hiệu quả công tác chính trị, tư tưởng trong thực tiễn.

Từ thực tiễn công tác chính trị, tư tưởng của Đảng, đặc biệt trong 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm chủ yếu sau:

Một là, kiên định nền tảng tư tưởng, giữ vững định hướng chính trị trong mọi hoàn cảnh. Đảng ta khẳng định, bài học xuyên suốt là phải kiên định và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, đường lối đổi mới của Đảng và các nguyên tắc hoạt động của Đảng. Trong bối cảnh của kỷ nguyên phát triển mới, việc giữ vững định hướng chính trị, bảo đảm tính Đảng là nguyên tắc hàng đầu, quyết định chất lượng và hiệu quả công tác chính trị, tư tưởng; là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt, bảo đảm cho công tác này không chệch hướng trước mọi biến động phức tạp của tình hình.

Hai là, coi trọng tổng kết thực tiễn và luôn chủ động, kịp thời trong định hướng thông tin và dư luận xã hội. Một kinh nghiệm lớn là nội dung tuyên truyền phải coi trọng tổng kết thực tiễn thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, bám sát đời sống xã hội và những vấn đề nhân dân quan tâm. Thực tiễn cho thấy, ở những thời điểm nhạy cảm, nếu công tác tuyên truyền chậm trễ hoặc thiếu thống nhất sẽ dễ dẫn đến khoảng trống thông tin, tạo điều kiện cho tin giả, thông tin xấu độc lan rộng. Vì vậy, bài học quan trọng là phải chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, minh bạch, nhất là trên các nền tảng số, nhằm định hướng đúng đắn dư luận xã hội, giữ vững thế chủ động trên mặt trận tư tưởng.

Ba là, thường xuyên đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền và phát huy vai trò của báo chí, truyền thông, xuất bản. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và truyền thông đòi hỏi báo chí, truyền thông, xuất bản phải không ngừng đổi mới, chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng số hóa, đa nền tảng. Bài học rút ra là cần đa dạng hóa hình thức thể hiện, tận dụng các nền tảng số, nâng cao tính hấp dẫn, dễ tiếp cận của thông tin. Đồng thời, phải xây dựng đội ngũ những người làm báo, làm công tác tuyên truyền có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, năng lực số tốt, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.

Bốn là, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống” trong bảo vệ nền tảng tư tưởng và coi trọng nâng cao năng lực đấu tranh trên không gian mạng. Trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bài học quan trọng là phải kết hợp hài hòa giữa xây dựng và đấu tranh. “Xây” là tăng cường tuyên truyền giá trị tốt đẹp, nhân tố tích cực, lan tỏa thông tin chính thống; “chống” là kiên quyết đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Hai nhiệm vụ này phải được tiến hành đồng bộ, trong đó “xây” là cơ bản, lâu dài; “chống” là cấp bách, thường xuyên. Đồng thời, cần chủ động nắm bắt, làm chủ công nghệ, xây dựng lực lượng chuyên trách đủ mạnh để phát hiện, xử lý kịp thời thông tin sai trái, thù địch trên không gian mạng.

Năm là, tăng cường lãnh đạo, quản lý và phối hợp giữa các lực lượng. Một kinh nghiệm quan trọng là sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng đối với công tác chính trị, tư tưởng là yếu tố quyết định. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị, giữa lực lượng chuyên trách và quần chúng nhân dân, tạo thành sức mạnh tổng hợp trên mặt trận tư tưởng.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương thăm hỏi sức khỏe người dân tại Lễ Mít tinh hưởng ứng Ngày sức khỏe Việt Nam và giải đi bộ “Vì một Việt Nam khỏe mạnh” _Ảnh: TTXVN

Bối cảnh mới và yêu cầu đặt ra đối với công tác chính trị, tư tưởng

Trên thế giới, hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, song cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; xung đột cục bộ, tranh chấp chủ quyền, lãnh thổ, an ninh phi truyền thống tiếp tục gia tăng. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế phát triển với những hình thức mới, song cũng đối mặt với xu hướng phân mảnh, bảo hộ và bất ổn, bất trắc. Đặc biệt, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tiếp tục phát triển mạnh mẽ, tạo ra những chuyển biến sâu sắc trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Kỷ nguyên số với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng truyền thông số đã làm thay đổi căn bản môi trường hoạt động của công tác tư tưởng. Không gian mạng trở thành một môi trường tồn tại song hành với đời sống thực, nơi diễn ra các quá trình hình thành nhận thức, lan tỏa giá trị và định hướng hành vi xã hội. Đây vừa là cơ hội lớn để mở rộng phạm vi ảnh hưởng của công tác tư tưởng, vừa là thách thức nghiêm trọng khi các luồng thông tin đa chiều, phức tạp, thậm chí sai lệch, có thể tác động nhanh chóng đến dư luận xã hội, thậm chí làm lung lay nhận thức, niềm tin của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Đất nước ta đang đứng trước một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt trong tiến trình phát triển. Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử; cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín của đất nước ngày càng được nâng cao, tạo tiền đề quan trọng để bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Đây không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà là khát vọng phát triển toàn diện của dân tộc - đòi hỏi sự đồng thuận, ý chí và quyết tâm cao độ của toàn Đảng, toàn dân và toàn lực lượng vũ trang. Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn đối mặt với không ít khó khăn, thách thức; chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, năng lực cạnh tranh còn hạn chế. Các vấn đề xã hội, môi trường, chênh lệch giàu nghèo, cùng với nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn là những vấn đề cần đặc biệt quan tâm. Bên cạnh đó, các thế lực thù địch tiếp tục đẩy mạnh chống phá trên nhiều lĩnh vực, nhất là trên không gian mạng; tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội tiềm ẩn yếu tố phức tạp.

Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu cấp bách phải đổi mới toàn diện công tác chính trị, tư tưởng - không chỉ về phương thức, mà sâu xa hơn là đổi mới tư duy tiếp cận, nâng cao năng lực thích ứng và chủ động kiến tạo trong môi trường mới. Công tác tư tưởng phải chuyển mạnh từ “nói cho biết” sang “làm cho tin”; từ “truyền đạt” sang “thuyết phục”; từ “phản ứng” sang “chủ động định hướng”.

Trên cơ sở đó, công tác chính trị, tư tưởng phải thực sự phát huy vai trò “mở đường” - đi trước một bước trong định hướng tư tưởng, dẫn dắt nhận thức xã hội. Vai trò “mở đường” không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ, mà còn là vị trí chiến lược của công tác chính trị, tư tưởng trong toàn bộ hệ thống lãnh đạo của Đảng - tạo nền tảng chính trị - tinh thần vững chắc cho việc hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Điều này đòi hỏi phải chủ động nắm bắt, phân tích và dự báo diễn biến tư tưởng xã hội, tâm trạng các tầng lớp nhân dân; kịp thời giải thích, làm rõ những vấn đề mới, khó, nhạy cảm. Qua đó, tạo sự thống nhất cao về nhận thức trong Đảng và sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội, làm cho “ý Đảng” thực sự trở thành “lòng dân”.

Trong điều kiện không gian mạng trở thành một mặt trận chính của công tác tư tưởng, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng càng trở nên cấp thiết. Công tác chính trị, tư tưởng phải vừa là “lá chắn mềm” đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, vừa chủ động xây dựng và lan tỏa các giá trị tích cực, củng cố niềm tin xã hội và tăng cường “sức đề kháng” tư tưởng trong cộng đồng. Phải khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển đất nước, tinh thần tự lực, tự cường và ý chí vươn lên của toàn dân tộc thông qua việc xây dựng và lan tỏa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Đồng thời, cần tăng cường đối thoại, lắng nghe, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, đó chính là cơ sở để củng cố niềm tin và tăng cường sự gắn bó giữa Đảng với nhân dân.

Công an thành phố Hà Nội bảo đảm trật tự, an toàn giao thông và phổ biến pháp luật cho học sinh trong ngày khai giảng năm học mới _Ảnh: TTXVN

Một số nhiệm vụ trọng tâm của công tác chính trị, tư tưởng trong kỷ nguyên phát triển mới

Để phát huy vai trò “mở đường” trong kỷ nguyên mới, công tác chính trị, tư tưởng cần bám sát Quy định số 19-QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương “Về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng”. Các cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên cần tập trung vào một số nhiệm vụ chủ yếu sau:

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và trách nhiệm của cấp ủy các cấp trong công tác chính trị, tư tưởng.

Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa then chốt, quyết định nhằm bảo đảm sự thống nhất về nhận thức, ý chí và hành động trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân; giữ vững nền tảng tư tưởng và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chế độ. Cần nâng cao nhận thức của các cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên về vai trò đặc biệt quan trọng của công tác này, xác định đây là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị, trước hết là của người đứng đầu cấp ủy. Mọi chủ trương, đường lối phải được quán triệt và triển khai đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến cơ sở, gắn với thực tiễn.

Tiếp tục kiên định và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, lý luận về đường lối đổi mới và các nguyên tắc của Đảng; đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị, bảo đảm tính khoa học, tính chiến đấu và tính thuyết phục, khắc phục căn bản tình trạng giáo điều, xơ cứng, hình thức.

Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức lãnh đạo công tác chính trị, tư tưởng; chủ động nắm bắt, dự báo tình hình, định hướng dư luận từ sớm, từ xa; bảo đảm công tác tư tưởng thực sự đi trước một bước, tạo sự thống nhất trong toàn hệ thống chính trị. Cấp ủy các cấp cần cụ thể hóa bằng nghị quyết, chương trình, kế hoạch và tổ chức thực hiện chặt chẽ, có kiểm tra, đánh giá định kỳ.

Tăng cường kiểm tra, giám sát, gắn với trách nhiệm người đứng đầu; kịp thời phát hiện, xử lý những biểu hiện lệch lạc, không để phát sinh “điểm nóng” về tư tưởng. Đồng thời, chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên giáo, dân vận, báo chí, xuất bản có bản lĩnh chính trị vững vàng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Gắn chặt công tác chính trị, tư tưởng với giải quyết các vấn đề thực tiễn, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân; qua đó củng cố niềm tin, nâng cao hiệu quả và sức thuyết phục của công tác tư tưởng, đồng thời tăng cường đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác chính trị, tư tưởng và đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, cổ động.

Đây là yêu cầu cấp thiết có tính đột phá nhằm nâng cao hiệu quả công tác chính trị, tư tưởng trong kỷ nguyên số, trong đó chuyển đổi số phải được coi là phương thức cơ bản, lâu dài, không phải là biện pháp tình thế. Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để lắng nghe xã hội, đo lường và dự báo dư luận, nâng cao chất lượng tham mưu, định hướng và truyền tải kịp thời các chủ trương, nghị quyết của Đảng trên các nền tảng số. Từng bước hình thành hệ sinh thái truyền thông chính trị hiện đại của Đảng - kết nối liên thông giữa các cơ quan tuyên giáo, dân vận, báo chí, xuất bản, các nhà khoa học, đội ngũ trí thức và nhân dân. Đồng thời, xây dựng các kênh truyền thông chính thống trên không gian mạng gắn với lực lượng chuyên trách có năng lực số, qua đó nâng cao hiệu quả định hướng và đấu tranh với thông tin sai trái.

Về nội dung, cần chuyển mạnh từ tuyên truyền một chiều sang đối thoại, tương tác, lấy người dân làm trung tâm. Nội dung phải ngắn gọn, dễ hiểu, sát thực tiễn; tập trung vào những vấn đề cốt lõi, thiết thực, đồng thời lan tỏa các giá trị tích cực, gương người tốt, việc tốt; gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, góp phần củng cố niềm tin và định hướng giá trị xã hội.

Về phương thức, cần đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại; phát huy mạnh mẽ truyền thông đa phương tiện như video ngắn, đồ họa thông tin (infographic), podcast… nhằm nâng cao tính hấp dẫn, mở rộng khả năng tiếp cận, nhất là đối với thế hệ trẻ - lực lượng kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng.

Thứ ba, xây dựng đội ngũ làm công tác hoạch định chiến lược công tác chính trị, tư tưởng của Đảng, đội ngũ báo cáo viên.

Đây là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò quyết định trong nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác chính trị, tư tưởng. Đội ngũ làm công tác hoạch định chiến lược cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, trung thành với nền tảng tư tưởng của Đảng; có trình độ lý luận sâu sắc, tư duy chiến lược, năng lực tổng kết thực tiễn và dự báo khoa học trong điều kiện công nghệ số phát triển nhanh chóng. Việc đào tạo, bồi dưỡng phải gắn với nghiên cứu chuyên sâu chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời tiếp thu có chọn lọc tri thức mới để nâng cao năng lực tham mưu chiến lược.

Cần xây dựng đội ngũ này theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, có khả năng làm chủ công nghệ, phân tích dữ liệu và dự báo xu hướng tư tưởng xã hội; kịp thời tham mưu xử lý các vấn đề phức tạp. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế tuyển chọn, sử dụng, đãi ngộ và bảo vệ cán bộ, nhằm thu hút, phát huy nhân tài, nhất là trong các lĩnh vực lý luận, truyền thông và công nghệ; có chính sách đặc thù để giữ chân chuyên gia giỏi, tránh tình trạng “chảy máu chất xám” trong các cơ quan tham mưu chiến lược.

Đối với đội ngũ báo cáo viên - lực lượng trực tiếp truyền tải chủ trương của Đảng - cần được xây dựng toàn diện về phẩm chất, năng lực và phương pháp. Báo cáo viên không chỉ vững về lập trường, sâu về kiến thức mà còn phải linh hoạt trong truyền đạt, tăng cường đối thoại, giải đáp và định hướng dư luận. Vì vậy, cần chú trọng bồi dưỡng kỹ năng truyền thông hiện đại, ứng dụng công nghệ số và các nền tảng mạng xã hội để nâng cao hiệu quả tuyên truyền.

Cùng với đó, tăng cường quản lý, kiểm tra, đánh giá chất lượng đội ngũ; kịp thời phát hiện, bồi dưỡng nhân tố tích cực, khắc phục hạn chế, bảo đảm tính thống nhất, chính xác và định hướng chính trị trong toàn hệ thống.

Thứ tư, nâng cao và đa dạng hình thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Đây là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên trong bối cảnh môi trường thông tin ngày càng phức tạp, nhất là trên không gian mạng. Do vậy, cần tiếp tục nâng cao chất lượng nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng theo hướng toàn diện, sâu sắc và thuyết phục. Việc kiên định và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới phải gắn với tổng kết thực tiễn, giải đáp kịp thời những vấn đề mới nảy sinh trong đời sống xã hội. Nội dung đấu tranh cần có cơ sở khoa học, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng thuyết phục, tránh giáo điều, khô cứng, phù hợp với từng đối tượng tiếp nhận.

Đồng thời, kết hợp đồng bộ giữa “xây” và “chống”; đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, đấu tranh; kết hợp chặt chẽ giữa phương thức truyền thống và hiện đại; phát huy mạnh mẽ các sản phẩm truyền thông đa phương tiện và nền tảng số (Facebook, YouTube, TikTok, Zalo…) nhằm nâng cao khả năng tiếp cận, lan tỏa thông tin chính thống, đặc biệt đối với giới trẻ.

Phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; nâng cao “sức đề kháng” của cán bộ, đảng viên và người dân trước thông tin xấu độc; chủ động tham gia đấu tranh, định hướng dư luận trên không gian mạng. Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ (đặc biệt là trí tuệ nhân tạo) trong phát hiện, phân tích, xử lý thông tin xấu độc; xây dựng lực lượng chuyên trách có trình độ cao, đủ năng lực tác chiến trên không gian mạng; tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh chống thông tin sai trái, thù địch xuyên biên giới.

Công tác chính trị, tư tưởng luôn giữ vai trò “đi trước mở đường”, là nhân tố chiến lược, quyết định bảo đảm sự thống nhất ý chí và hành động trong toàn Đảng, toàn dân và toàn lực lượng vũ trang; là nền tảng tinh thần để hiện thực hóa khát vọng phát triển của dân tộc. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, việc nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác này càng có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng. Phát huy vai trò “mở đường” của công tác chính trị, tư tưởng chính là phát huy sức mạnh nội sinh của Đảng, củng cố trận địa tư tưởng vững chắc trước mọi biến động phức tạp của tình hình. Trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, công tác chính trị, tư tưởng cần tiếp tục được đổi mới toàn diện, đồng bộ và hiện đại, làm cho vai trò “mở đường” được phát huy mạnh mẽ, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội./.

--------------

(1) C.Mác và Ph.Ăng-ghen: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2017, t. 1, tr. 580

(2) V.I.Lê-nin: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2019, t. 6, tr. 32

(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 2, tr. 289

(4), (5), (6) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. I, tr. 55, 56, 56

(7) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t. II, tr. 224

(8), (9) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t. I, tr. 68, 70